Karacaköy Karstik Mağarası Berdiga Formasyonundaki Tombala kayalıklarında bulunmuştur. Bu kayalıklarda faylanmaların etkisiyle oluşmuş yarıklara, mağara şeklindeki oyuklara sıkça rastlanmaktadır.
   Erime sonucu oluşan bu büyük boyutlu oyuklar ise büyük mağaraları oluşturmuştur.
İşte Karacaköy Karstik mağarası erime sonucu oluşan mağaraların en büyük ve en güzel bir örneği olup, adeta doğa harikasıdır. Karstik Mağara adını Karaca Mağarasının 700 m kuzeydoğusunda bulunan Karaca (eski adi ile Masura) köyünden almaktadır.

  Dolomitik kireçtaşları içersinde gelişen Karacaköy karstik mağarası daha önceleri yöre halkı tarafından bilinmesine rağmen, ilk bilimsel anlamda Karaca Köyü'nden ( Masura Köyü ) Jeoloji Mühendisi Şükrü Erüz'ün 1983 - 1990 yılları arasında yapmış olduğu çalışmalar ile turizme kazandırılmıştır.
  Özellikle 1990 yılında yapmış olduğu Karacaköy Karstik Mağarası ve Hidrojeolojisi adlı bitirme çalışmasıyla 30 km.lik alanda çalışmış ve Karaca Mağarası benzeri irili ufaklı mağaralara rastlamıştır.
Karaca Mağarasıyla ilgili bilimsel çalışmalarda Karadeniz Teknik Üniversitesi Jeoloji bölümünden Prof. Dr. Remzi Dilek ve ekibinin yoğun çabaları olmuştur. Mağara, Gümüşhane İl Turizm Müdürlüğü'ne bildirilerek tescili yapılmış ve fiili olarak tescili yapılmış ve fiili olarak turizme açılmıştır.

  Karaca Mağarası Trabzon ilinin 96 km güneydoğusunda,Gümüşhane ilinin 17 km kuzeybatısında, Torul ilçesine bağlı Cebeli köyünün Karaca mahallesi(Kırantaş)Tombala kayalıkları mevkiinde denizden 1550 m yükseklikte olup, (G42-C4) paftasında yer almaktadır.
  Mağara, Gümüşhane ili hududu içinde bulunmasına rağmen, ziyaret edenlerin çoğunluğu Trabzon'dan gitmektedirler. Trabzon'a 100 Km. mesafededir. Trabzon - Erzurum asfaltından 95 km. gittikten sonra, Harşit Çayının üzerindeki İkisu ve Karaca mahallerinin üst tarafındadır. Torul'a 13, Gümüşhane'ye 22 km. mesafededir.

   Karaca Mağarasının içinde bulunduğu formasyon Alucra'nın güneydoğu yöresinde haritalanan Berdiga Formasyonu ile benzer özellikte olup, benzer birim için aynı isim kullanılmıştır. Berdiga Formasyonu Zimonköy Formasyonunu uyumlu olarak üstler ve Kermutdere Formasyonu tarafından aşınma uyumsuzluğu ile üstlenir.
   Formasyon İkisu köyü, Cebeli köyü ve Korom deresi vadisinin doğu yamacı boyunca kuzeye doğru derin uçurumlar oluşturarak uzanır. Göloba kayalıkları ve Tombala kayalıkları gibi yüksek ve sarp kesimlerde faylanmalar sebebiyle iri bloklar ve yarılmış kayalıklar bulunur. Karbonatlı fasiyeste gelişmiş olan Berdiga Formasyonu genellikle açık gri beyaz renkte olup, dolomitik seviyelerinde koyu gri, kurşuni, demirli eriyiklerin yoğun olduğu yerlerde de kirli sarı, kırmızımsı renktedir. Bu birim içerisinde yer yer dolomitleşme özelliği görülür.
   Karstik Mağaranın civarında yüzeylenen yarı kristalize kireçtaşları yeniden kristalleşme nedeni ile düzgün tabakalanma göstermezler ve genel olarak silisleşme yoğundur. Plütonik kayaçlarda oluşan ve yer yer büyük boyutlara ulaşan boşluklar mevcut mağaraları oluşturmuştur. (Karaca Mağarası,Mağara hanları-Güney İkisu)
   Berdiga Formasyonunun yaşı Dogger-Malm/Alt Kretase olarak kabul edilmiştir. Karaca köyü Karstik mağarasının , içerisinde bulunduğu Berdiga Formasyonunun kalınlığı 310 m, Karaca köy sahasının tüm kalınlığı ise yaklaşık 1290 m'di

  Karaca Mağarasının iki uç noktası arasındaki uzunluk 105 m'dir. Belirlenen maksimum tavan yüksekliği yaklaşık 25 m civarındadır. Mağaraya giriş şu an geniş bir kapıdan sağlanmakla beraber,turizme açılmadan önce zayıf bir insanın girebileceği kadar dar, eğimli(60 Derece),ıslak ve çamurlu idi. Ancak 6-7 m kadar sürünerek içeriye girilebiliyor idi. Daha sonra yapılan kapı ziyareti kolaylaştırmakla beraber giriş kısmındaki sarkıtların bozulmasına neden olmuştur.
  Dar giriş daha geniş bir odaya açılır.İlk oda çok büyük boyutlu olmakla beraber, daha sonra gelen odalar daha büyük ve birbirleriyle bağlantılıdır.
  Büyük odalar kendi içlerinde daha küçük boyutlu odacıklara ayrılırlar. Mağarada 5 adet büyük oda belirlenmiştir. En büyük odanın uzunluğu yaklaşık 40 m, yüksekliği ise 23 m'dir. Bu bölümlerde dantel görüntüsünde sarkıt ve dikitler oluşturmuşlardır. Bu sarkıt ve dikitler yer yer birleşerek metrelerce uzunluktaki sütunları oluştururlar. Sarkıt ve dikitlerin renkleri genellikle açık sarı, kahverengi ve beyazdır.
  Sarkıt ve dikitlerdeki değişik renkler gibi mağaranın içerisindeki her büyük odacık farklı şekil ve renk tezatlığı sunar.Sarkıt ve dikitlerdeki uzun çubuk şekli, yaprak şekli, mum şekli, yelpaze şekli, fil kulağı şekli büyüleyici bir görüntü sunmaktadır. Büyük boyutlu sütunlar ise ağaç gövdesi görünümündedir. Org desenli duvarlar, mağara çiçekleri, akma izleri, küçük dikitler ardı sıra dizilmiş ,sıralanmış askerler gibi mağaraya ayrı bir görüntü katarlar. Bu güzel doğa eserinin sunduğu görüntüler benzer mağaralar arasında en emsalsizlerinden bir tanesidir. Tabi oluşum yaşı itibariyle de ilgi çekici ve düşündürücüdür.
  Karaca Köyü Karstik Mağarasının oluşum yaşının laboratuar çalışmaları sonucu bir kaç on bin yıl olduğu tespit olunmuştur.Mağaranın güzelliğini tamamlayan diğer bir unsur ise lacivert ve yeşil renklerin tonlarının görüldüğü küçük su birikintileridir. Ancak mağara turizme açıldıktan sonra su seviyelerinde önemli bir azalma gözlenmiştir. En büyük su birikintisi yaklaşık 20 m uzunluğunda 4 m genişliğinde ve 1 m derinliğindedir. Belirgin 4 adet su birikintisi vardır. Ancak buharlaşmayla doğru orantılı olarak su seviyelerinde gözlenen azalma Karaca Mağarasının oluşumunu da etkilemektedir. Karaca Mağarası pasif karekterli (VADOS) bir mağaradır.

 Karacaköy Karstik Mağarası JURA - KRETASE yaşlı yaklaşık 145 milyon yıllık dolomitik kireçtaşlarının CO2'ce zengin yeraltı suları tarafından aşındırılmasıyla oluşmuştur. Oluşum kurak bir iklimde aşırı buharlaşma sonucu gel- git içi ve gel- git altı bir ortamda gerçekleşmiştir. CO2'ce zengin sular oluşan oyuklar da ortam CO2'nin zamanla azalmasına bağlı olarak demir, erimiş mineral ve magnezyumca zengin çökelmeler başlamıştır.
  Dolomitik kireçtaşlarında erime yapan zengin CO2'nin kökeni Eosende gelişen volkanizmaya bağlanmıştır. Biriken CO2'in hidrotermal sularla dolaşımı dolotimik kireçtaşlarında önce aşındırma ve ardından karstlaşma yapmıştır. Bu doğanın kendini dengelemesinin en güzel bir örneğidir.
  CO2 gazının basıncının düşmesi, suyun çalkalanması ve sıcaklığın artmasına bağlı ve zamanla ters orantılı olarak azalması oluşumun yavaşlamasına neden olmuştur.
Karaca Mağarası'nda oluşum halen etmekte olup, 1 cm sarkıt-dikit oluşumu için yaklaşık 10-12 yıllık bir sürenin geçmesi gerekmektedir.

 Karaca Mağarası yatay yönde gelişme göstermiş 6 ayrı salonun birbirine birleşmesinden meydana gelmiştir.
  Mağaraya girilen ilk oda (A1-1550 m)'den son oda (A4-1532 m)'ye doğru sürekli bir iniş, (A2-1540 m)'den (A6-1548 m)'ye doğru da sürekli bir yükseliş mevcuttur. Mağaranın (A1) salonuna giriş 1 m civarında olan ve içeriye doğru daralan bir kapıdan sağlanır. Burada 6-7 m kadar süren dar alan 10 m'den sonra geniş bir odaya açılmaktadır. (Al) salonundan (A2)'ye (A2)'den (A4)'e ve (A5)'den (A6)'ya geçilen salonların geçiş noktaları dar, dik ve basamak şeklindedir.
  Her an kopacak görüntüsü veren sarkıtlar görüntülerinin aksine oldukça sağlam bir yapıdadırlar.

  Yöredeki alt bazik seri üzerine oturan Mesozoik ve Senozoik yaşlı istifler Alp dağ oluşumuna bağlı kabuk hareketlerinin oluşturduğu tektonik yapılar içerirler.Yörede alt - üst Kretase / Eosen arasında kabuk hareketlerinin sonuçladığı uyumsuzluklar belirgindir.
  Karaca Mağarası ve civarındaki tabaka doğrultuları genel olarak K70-80D derece, eğimleri ise 20-55 derece (GD)'dur.
  Dogger-Malra yaşlı kireçtaşları oldukça kırıklıdır. Çatlak sistemini meydana getiren basınç kuvveti yönü(K-G) doğrultuludur.
  Mağarayı ve içerisinde bulunduğu kireçtaşlarını etkileyen diğer sebep ise faylanmalardır. Özellikle 60 derece eğimli(Fl)ve 75-85 derece eğimli (F2) fayları arazinin şeklini tayin etmişlerdir. Faylar bölgede alt Kretase sonunda Asturik orojenik fazında gelişmiştir.

  Karaca Mağarası içerisinde akarsu bulunmamaktadır. Kabuk hareketleri neticesinde oluşan tektonik yapılar ve kireçtaşlarında gözlenen kırıklar, çatlaklar suyun tavandan sızmasına aracı olmuş ve şu anda gözlenen mevcut su birikintileri meydana gelmiştir. Özellikle(A4) ve (A5)'deki salonlardan geçmek için su birikintileri gerekmektedir.
  Karaca köyü Karstik mağarasından alınan su örnekleri analizinde tuzluluk T1 ve alkalilik Al olarak tespit edilmiştir. Bu kimyasal veriler mağaradaki sarkıt ve dikit oluşumunun halen devam ettiğinin diğer bir ispatıdır.

 Mağaraya ılık ve nemli bir hava hakim olup, derinlik arttıkça nemlilikte artmaktadır. Bu tür mağaraların astım hastalığına iyi geldiği bilinmektedir. Kışları sıcak, yazları soğuk olan mağaranın havası doğal bir klimadır.
   Bu sebeple Karaca köy karstik mağarası sağlık turizmi açısından da bir potansiyele sahiptir. Mağaraya ılık ve nemli bir hava hakim olup, derinlik arttıkça nemlilikte artmaktadır. Bu tür mağaraların astım hastalığına iyi geldiği bilinmektedir. Kışları sıcak, yazları soğuk olan mağaranın havası doğal bir klimadır.
Bu sebeple Karaca köy karstik mağarası sağlık turizmi açısından da bir potansiyele sahiptir.

Karaca mağarası,mağara zenginlikleri açısından turistlerin uğrak yeri olabilecek özelliktedir.İçindeki sarkıt ve dikitler ile travertenler açısından İnsuyu ve Damlataş mağaralarından daha zengin bir görünüm sunar.
 Mağara civarının otantik yapısı kendine has bir görünüm arzeder. Mağara civarında bulunan çok sayıdaki kiliseler yörenin turizm potansiyelini artırmaktadır. Masura, Balanat, Arit, Hıtirlez, Şüşe, Ayena kiliseleri bunlara örnek gösterilebilir. Bu kiliselerde çok güzel görünümlü freskler,tavan motifleri ve duvar süslemelerine rastlamak mümkündür.Yer yer bozulmuş olmakla beraber bazıları ilksel renklerini hala muhafaza etmektedir.
 Bu kiliselerden özellikle Balanat kilisesi Karaca mağarasının kuzeydoğusunda Baladan kayalığı içerisine yapılmış, çıkılması oldukça güç olan korunma amaçlı bir kilisedir. Uzaktan bakıldığında bir kartal yuvası görüntüsündedir.
 Karaca mağarası civarındaki Baladan taşı tepe(2040 m), Ayvayla tepe (2050 m), Aymarne tepe (2010 m) ve Aktaştepe (1740 m) gibi tepeler keskin ve dik vadilerle birbirinden ayrılır. Ayrıca Göloba kayalıkları, Tonbala kayalıkları, Bozol kayalıkları,Baladan kayalıkları ve Çağrak kaya sert bir röliyef oluşturur.
 Olucak köyündeki İmera manastırıda mağaraya 21 km'lik uzaklıkta olup, tarihi misyonu yönünden yörenin zenginliğini artırmaktadır.
 Avrupa'nın en güzel göknarlarını (6l,5 m), Türkiye'nin en uzun ladinlerini, mis kokulu çam ağaçlarını bağrında barındıran, metrelerce akmalarına rağmen hala buz gibi olan sular, yörenin güzelliğini tamamlamaktadır.
 Yöre yayla turizmi,dağcılık ve yürüyüş sporları için ideal olup,kısa süreli kamplar için tercih edilebilir.

 Mağaralar bilindiği gibi insanlara ilk doğal barınaklık yapmış önemli mekanlardır. Bu nedenle uzun yıllar araştırmacıların dikkatini çekerek ayrıntılı araştırmaların yapılmasına neden olmuşlardır.
 Bunun yanında mağaralar içerisinde sakladığı gizli gizemin ve güzelliklerin keşif ve seyri insanlara ayrı bir huzur ve mutluluk vermektedir. Ayrıca mağaralar heyecan verici sporların yapılmasına, bağımsız bir bilim dalı olan (speleoloji) Mağara Bilimcilik dalının gelişmesine de olanak sağlamışlardır.
 Gümüşhane ilinin Torul İlçesine bağlı Cebeli Köyü sınırları içerisinde barındırdığı Karaca Mağarası şehir merkezine 17 km. mesafede, denizden 1550 m. yükseklikte olan ve Gümüşhane turizminin lokomotifi durumunda bir mekandır.
 Mağara Gümüşhane-Trabzon karayolunun yani ana güzergahının 12.km.'nde kuzeye ayrılan 4 km.'lik yolu takiben ulaşılır. Ana tur güzergahından sonraki 4 km.'lik yol çift şerit ve asfaltlanmış, tur otobüslerinin rahatça gittiği bir yoldur.
 Mağaranın bulunduğu yerde kır kahvesi, dinlenme tesisleri gibi ziyaretçilerin ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri öncül tesisler mevcuttur. Mağara damlataşı şekillerinin en güzel ve en görkemli, görenleri büyüleyici örneklere sahiptir.
 Mağara görenlerin tekrar görmek istedikleri, UNESCO'nun Dünya Miras Listesine girecek güzellikte ve değerde bir mekandır. Bu nedenle Gümüşhane turizminin adeta dinamosu durumundadır. Sağlık turizmi yönünden özellikle solunum rahatsızlıklarına (astım gibi) iyi gelmektedir.
 Karaca Mağarası 1996 yılında turizme açılmış ve bu güne kadar mağara 600.000'in üzerinde yerli ve yabancı turist tarafından ziyaret edilmiştir. Karaca Mağarası'nı görmek gerçekten insanlarımızın gezi envanterlerinde apayrı, gizem dolu, seyrine doyum olmayacak bir sayfa açmaktadır.

Bilgi kaynağı için Sn. Şükrü ERUZ'A Teşekkürler